Hành Trình Huế | Ẩm Thực Hoàng Gia và Đối Thoại Văn Hóa tại Nhà Vườn Bội Trân

KF Seetoh

Tại Huế, nơi ký ức hiếm khi tách rời hình thức khỏi nghi lễ, một bữa ăn tại Nhà Vườn Bội Trân không chỉ đơn thuần là việc thưởng thức ẩm thực. Nó mở ra như một sự tiếp nối, nơi hội họa, kiến trúc và ẩm thực hội tụ trong cùng một không gian sống. Qua những ghi chép của KF Seetoh, điều hiện ra không chỉ là trải nghiệm vị giác, mà còn là một khoảnh khắc trong đó tri thức văn hóa được truyền dẫn qua cử chỉ, không gian và thời gian.

KF Seetoh & his team, Artist Boi Tran, and Thuc Doan / Bem
KF Seetoh & his team, Artist Boi Tran, and Thuc Doan / Bem

Trong ghi chép của KF Seetoh, đại sứ ẩm thực Singapore và người sáng lập Makansutra, chuyến ghé thăm Nhà Vườn Bội Trân không được kể như một điểm đến, mà như một hành trình chuyển tiếp. Từ trung tâm Huế, chỉ một quãng đường ngắn dẫn vào một không gian dường như tách khỏi đô thị, nhưng lại gắn chặt với ký ức văn hóa của vùng đất này.

Khu vườn, được Bội Trân hình thành từ cuối những năm 1990, không tự định nghĩa như một phòng tranh hay một khu dinh thự theo nghĩa thông thường. Nó được sắp đặt như một không gian sống. Những ngôi nhà rường Huế nằm xen kẽ với dấu vết kiến trúc Pháp, giữa hồ sen, cây xanh và thảm thực vật được chăm sóc cẩn trọng. Tất cả không tạo cảm giác dàn dựng, mà giữ một nhịp điệu tĩnh, tiết chế và bền vững.

Chính trong không gian này, ẩm thực hoàng gia được bày biện. Không phải để tái hiện, cũng không phải để trình diễn, mà như một sự tiếp nối. Bội Trân, người được biết đến rộng rãi qua hội họa sơn mài và sơn dầu, ở đây đảm nhận một vai trò khác, nhưng không tách rời thực hành nghệ thuật của mình. Cách chuẩn bị và trình bày món ăn mang cùng một logic: sự chú tâm, tiết chế, và bố cục.

Những quan sát của Seetoh giữ được sự trực tiếp. Món ăn được mô tả qua kết cấu và sự cân bằng hơn là ngôn ngữ trang trí. Chạo tôm nướng mía, kết hợp với rau và lá, mở ra một lớp vị từ ngọt đến đậm. Gỏi Huế, cùng phần nước dùng nấu từ cá bống và dứa, tạo nên một chuyển động nhẹ giữa độ mềm và vị chua thanh. Không có sự phô trương. Mọi thứ được giữ ở mức chính xác.

Điều hiện ra không nằm ở từng món riêng lẻ, mà ở sự liên kết của toàn bộ bữa ăn. Bữa ăn không hướng tới gây ấn tượng bằng sự dư thừa, mà bằng tính liên tục. Mỗi yếu tố được đặt trong quan hệ với yếu tố khác, như một trường hình ảnh nơi ý nghĩa dần dần hiện ra.

Trong toàn bộ trải nghiệm, một lớp ý nghĩa khác tồn tại, dù không được nhấn mạnh. Không gian này còn lưu giữ một bàn thờ dành cho người con trai của nghệ sĩ, người đã qua đời trong một hành động cứu người. Sự hiện diện này không làm gián đoạn trải nghiệm, mà khiến nó trở nên sâu hơn. Khu vườn, theo nghĩa đó, không chỉ là nơi tiếp đãi, mà còn là nơi ký ức được giữ lại.

Vai trò của Bội Trân, trong bối cảnh này, không thể được giới hạn trong một lĩnh vực. Họa sĩ, kiến trúc sư, người tiếp khách, và người gìn giữ ẩm thực cung đình Huế, tất cả hội tụ trong một thực hành không tách rời. Tác phẩm của bà đã bước vào thị trường đấu giá quốc tế, nhưng vẫn gắn chặt với một không gian sống cụ thể.

Chuyến thăm được Seetoh ghi lại không cố định nghĩa nơi này. Nó quan sát. Và chính trong sự quan sát đó, một điều hiện ra, khó có thể phân loại.

Tại Nhà Vườn Bội Trân, nghệ thuật không được trưng bày. Nó được sống.

Trích từ ghi chép của KF Seetoh

The Hue To Go by KF Seetoh | Royal Cuisine & Cultural Interview at Boi Tran Garden
Seetoh Kok Fye (KF Seetoh) Singapore Food Ambassador, Mankasutra Founder, Photographer, Writer, Television Host; Hailed as “Food Guide Maven” by New York Times & “Guru of Grub" by CNN

Đó là một chuyến đi bước vào một chiều không gian khác của vinh quang ẩm thực, một hành trình ghé thăm Nhà Vườn Bội Trân để gặp chính Bà Bội Trân, một huyền thoại sống, vừa là nghệ sĩ vừa là đầu bếp. Không gian, sắc xanh, khu vườn được chăm chút và tuyển chọn kỹ lưỡng với những nét chạm Pháp và Huế bản địa, cùng với ẩm thực, được phục vụ theo cách mà hoàng gia xưa từng thưởng thức (gần như vậy, chỉ khác là chúng tôi ồn ào hơn và không ngừng trầm trồ trước những món ăn của bà). Người bạn quá cố của tôi, Anthony Bourdain, đã từng ghé thăm và giới thiệu nơi này trước đó, nhưng tôi không thể không trêu lại chuyến thăm có phần điềm tĩnh của ông: “Đúng rồi, hahahaha, ông ấy là như vậy đấy, anh nói đúng lắm”, Bà Bội Trân ấm áp và dễ mến đã nói khi hồi tưởng lại chuyến thăm ấy.

Cảm ơn anh Tony, anh đã mở lối cho nơi này.

KF Seetoh, Anthony Bourdain, and presenters at The Inaugural World Street Food Congress 2013 Press Conference at Spice Market on February 25, 2013, New York City.
KF Seetoh, Anthony Bourdain, and presenters at The Inaugural World Street Food Congress 2013 Press Conference at Spice Market on February 25, 2013, New York City.

Một trong những điểm nhấn của chuyến hành trình ẩm thực của chúng tôi tại Huế, Việt Nam, Ẩm thực Hoàng gia tại Nhà Vườn Bội Trân, thực sự là một trong những trải nghiệm ẩm thực đáng nhớ nhất của tôi. Nhà Vườn Bội Trân trên đồi Thiên An cách trung tâm thành phố Huế khoảng 20 phút lái xe, khoảng 8 km về phía nam. Khu vườn rộng lớn có hồ sen, nhà thủy tạ và những ngôi nhà truyền thống nép mình giữa tán lá xanh rậm rạp và hoa nở rực rỡ. Nơi đây mang một bầu không khí tĩnh lặng, thỉnh thoảng được điểm xuyết bởi tiếng chim. Một chốn nghỉ dưỡng thanh bình, lý tưởng. Bà Bội Trân, một nghệ sĩ nổi tiếng quốc tế, đã xây dựng khu vườn này hơn 20 năm trước (năm 1999) để vẽ tranh và làm không gian trưng bày. Bên cạnh sơn mài và sơn dầu, bà còn là một nhà kiến trúc thành thạo, một loại hình mà bà đặc biệt yêu thích vì cho phép bà biểu đạt trong không gian ba chiều. Một trong những công trình truyền thống tại đây là ngôi nhà thờ con trai của bà. Năm 2002, anh đã cứu hai người đang chết đuối tại Santa Cruz, California nhưng không may qua đời khi cố cứu người thứ ba. Khi đó anh 22 tuổi, là sinh viên Đại học California. Bà Bội Trân tiếp đãi khách bằng ẩm thực hoàng gia Huế trong một phòng ăn rộng và thoáng, được trang trí bằng những bức tranh của chính bà. Các tác phẩm được săn đón của bà được bán thông qua các nhà đấu giá như Christie’s, Sotheby’s và Bonhams. Trong số những nhân vật nổi tiếng từng ghé thăm nơi đây có Anthony Bourdain, người đã giới thiệu Bà và ẩm thực hoàng gia của bà trong chương trình Parts Unknown. Bà là hậu duệ của hoàng tộc Huế và đã đảm nhận sứ mệnh gìn giữ ẩm thực cung đình bằng cách phục vụ các món ăn này tại Nhà Vườn Bội Trân. Ban đầu bà chỉ tiếp đãi gia đình và bạn bè, nhưng sau đó, theo nhu cầu ngày càng tăng, bà mở rộng cho công chúng. Hiện nay danh sách chờ đã kéo dài đến 6 tháng. Bội Trân điều hành khu vườn và nhà bếp với khoảng 50 nhân viên, phần lớn đến từ những hoàn cảnh khó khăn mà bà đã hỗ trợ.

The Hue To Go by KF Seetoh | Royal Cuisine & Cultural Interview at Boi Tran Garden
Hương Mía Hải Ngọc (Grilled Prawn on Sugarcane)
The Hue To Go by KF Seetoh | Royal Cuisine & Cultural Interview at Boi Tran Garden
Ngọc Tuyền Huế Vị (Hue Garden Herbs in a Delicate Fish Broth)

Khai Vị – Hương Mía Hải Ngọc
Phần thịt tôm xay được chiên giòn, quấn quanh thân mía. Thịt tôm sau đó được tách khỏi mía, cuốn trong lá lớn cùng dưa leo, lá húng và các loại rau khác, nhiều loại được thu hái ngay tại Nhà Vườn Bội Trân. Đi kèm là một chút sốt đậu phộng cay ngọt nhẹ. Trong vị giác, tôm chiên mang vị đậm đà và ngọt, được nâng đỡ bởi những tầng hương và mùi thơm từ rau xanh và trái cây đi kèm. Đây là một khởi đầu trọn vẹn, mở ra những lớp hương vị tiếp nối của ẩm thực hoàng gia Huế.

Tiếp theo – Ngọc Tuyền Huế Vị
Một trình bày thanh nhã, nơi trong lòng bát là những sợi miến trong suốt, mềm dai, quyện cùng những lát hoa chuối thái chỉ, điểm xuyết tôm bóc vỏ, húng quế và ớt đỏ. Món ăn được phục cùng một bát nước dùng nấu từ cá bống nhỏ của Sông Hương và dứa. Nước dùng mang chất vị mượt mà, nhẹ, cân bằng giữa vị đậm đà và ngọt thanh, thoảng một dư vị cam chanh tinh tế từ dứa. Khi được chan vào bát miến, tất cả hoà quyện thành một tổng thể hài hòa. Trong vị giác, món ăn mở ra những tầng lớp kết cấu giòn và mềm, đan xen cùng vị ngọt đậm đà, nâng đỡ bởi dư vị dứa thanh thoát. Một món ăn tinh tế, hiếm gặp, đủ để trở thành lý do riêng để tìm đến Nhà Vườn Bội Trân. Cá bống dùng cho nước dùng, sau khi trao trọn hương vị cho phần nước, trở nên mềm nhẹ. Tôi vẫn không quên nếm thử phần thịt, một chi tiết bình dị gợi nhắc rằng nguyên liệu này vốn quen thuộc trong các khu chợ Huế. Như thường lệ, Anthony Bourdain có lẽ sẽ diễn đạt điều này trọn vẹn hơn, theo phong cách cuốn hút đặc trưng của ông.

The Hue To Go by KF Seetoh | Royal Cuisine & Cultural Interview at Boi Tran Garden
Cá Ngọc Vị, Chanh Lưu Ly (Hue Lagoon White Fish, Calamansi Crystal Sauce)
The Hue To Go by KF Seetoh | Royal Cuisine & Cultural Interview at Boi Tran Garden
Bò Xáo Thanh Vị, Bánh Ướt Ngọc Diệp (Beef in a Delicate Savour, Rice Rolls)

Cá Ngọc Vị, Chanh Lưu Ly
Bội Trân đã sử dụng cá cobia cho món này. Phi lê cá được áo nhẹ, chiên trong chảo nông, và phủ kín bằng một lớp sốt chanh sánh đặc. Những người bạn ăn cùng tôi đã thích món này vì vị ngọt của thịt cá được bổ sung bởi hương chanh dịu, mượt và sáng, với vị cam chanh nhẹ. Cá nhân tôi thấy thịt cá hơi mềm và có một chút vị đất phía sau, một khẩu vị cần làm quen. Tuy vậy, tôi vẫn thích món ăn này vì phần sốt chanh được điều chỉnh tinh tế khiến cá trở nên ngon.

Bò Xáo Thanh Vị, Bánh Ướt Ngọc Diệp
Những lát thịt bò mềm, mọng nước, đậm vị bò. Nước dùng khá đậm đà vị bò, với gia vị nhẹ và hương thảo mộc. Tôi rất thích phần nước bò và thịt bò ăn cùng bánh ướt mềm, dường như tự mở ra khi tôi thả vào trong bát. Nước dùng cùng toàn bộ hương vị đậm đà bám vào lớp bánh ướt. Trong miệng, đó là sự hòa trộn trôi chảy của vị bò đậm đà kết hợp với vị ngọt của gạo, rất hấp dẫn.

The Hue To Go by KF Seetoh | Royal Cuisine & Cultural Interview at Boi Tran Garden
Huế Viên Thanh Lục (Hue Garden Greens)
The Hue To Go by KF Seetoh | Royal Cuisine & Cultural Interview at Boi Tran Garden
Long Nhãn Liên Ngọc (Lotus Seeds and Longan in a Delicate Nectar)

Huế Viên Thanh Lục
Một món salad rau được trộn với đậu phộng giã và nước mắm, khiến tôi nhớ đến các món salad Thái, nhưng với phần nước trộn nhẹ hơn, mượt hơn, cho phép hương vị của những sợi cà rốt, xoài sống, bạc hà, ngò gai, hoa chuối và các loại khác nổi bật trên nền nước mắm đậm vị.

Món tráng miệng là Long Nhãn Liên Ngọc
Nhãn và hạt sen kết hợp tốt với nhau, tạo nên vị ngọt nhiều tầng và kết cấu mềm bổ sung cho nhau. Hạt sen xuất hiện thường xuyên trong các món ăn Huế vì sen rất phổ biến quanh Sông Hương, dòng sông chảy êm đềm qua Kinh thành.

The Hue To Go by KF Seetoh | Royal Cuisine & Cultural Interview at Boi Tran Garden
Tony Boey Johor Kaki Food, Culture, Diplomacy Blogger

Chuyến ghé thăm và bữa trưa của chúng tôi tại Nhà Vườn Bội Trân là một trong những khoảnh khắc định hình của hành trình ẩm thực tại Huế. Ẩm thực, không gian, sự hiếu khách, tất cả đều hoàn hảo. Chúng tôi tận hưởng từng khoảnh khắc và từng hương vị. Xin cảm ơn Bà Bội Trân đã đón tiếp chúng tôi.