A First for Vietnam: Thuc Doan and Christie’s, or The First Vietnamese Woman to Contribute to a Landmark Vietnamese Art Auction “Se Souvenir Des Belles Choses: A Curated Collection of Vietnamese Art” as an Art Advisor and Translator
Tháng 6 30, 2016Tháng 5 10, 2026
Lưu Trữ, Nghệ Thuật, Văn Hoá, Triển Lãm

Khai Dấu Đầu Tiên Của Việt Nam: Thục Đoan cùng Christie’s, hay Người Phụ Nữ Việt Đầu Tiên Góp Phần Vào Phiên Đấu Giá Mỹ Thuật Việt Nam Mang Tính Cột Mốc “Truy Tưởng Giai Sự: Tuyển Chọn Mỹ Thuật Việt Nam” với Vai Trò Cố Vấn Mỹ Thuật và Biên Dịch

Năm 2016, trong dịp kỷ niệm 250 năm của Christie's, Christie’s giới thiệu phiên tuyển chọn mỹ thuật Việt Nam mang tên “Truy Tưởng Giai Sự”. Phía sau dự án ấy có Thục Đoan, người phụ nữ Việt Nam đầu tiên góp phần trực tiếp cho một sáng kiến mỹ thuật Việt mang tầm vóc quốc tế của Christie’s với vai trò biên dịch, cố vấn và kết nối văn hóa.

Christies’s - Se Souvenir Des Belles Choses: A Curated Collection of Vietnamese Art
Ông Zineng Wang và ông Jean-François Hubert trong vai trò diễn giả trước phiên đấu giá tại Christie's, năm 2016.

Lời ghi nhận đến trong một lá thư riêng, ngắn gọn mà rộng lòng.

Ngày 30 tháng 6 năm 2016, Zineng Wang và Chuyên gia Cấp Cao Jean-François Hubert gửi thư đến Thục Đoan:

“Chúng tôi xin được đích thân cảm ơn những đóng góp quý báu của bạn cho cuộc triển lãm và phiên đấu giá tại Christie’s - Truy Tưởng Giai Sự: Tuyển Chọn Mỹ Thuật Việt Nam. Công việc dịch thuật của bạn, những đề xuất của bạn, cùng nhiệt tâm bền bỉ của bạn đã làm nên thành công trọn vẹn cho cuốn sách xuất bản, cuộc triển lãm và phiên đấu giá…”

Lời lẽ thật nhã nhặn. Ý nghĩa lại vô cùng sâu sắc.

Christie's - Se Souvenir Des Belles Choses: A Curated Collection of Vietnamese Art
Christie’s thuở đầu: James Christie tổ chức phiên đấu giá đầu tiên tại phòng đấu giá cố định của ông ở Pall Mall vào năm 1766.

Năm ấy đánh dấu kỷ niệm hai trăm năm mươi (250) năm của Christie's, thành lập từ năm 1766 khi James Christie mở phiên bán đầu tiên tại Pall Mall, London. Trên khắp thế giới, Christie’s tưởng niệm cột mốc ấy bằng những cuộc đấu giá đặc biệt, triển lãm và ấn phẩm xuất bản. Tại châu Á, mùa sự kiện ấy cũng đồng thời ghi dấu ba mươi năm Christie’s hiện diện trong khu vực.

Christies’s - Se Souvenir Des Belles Choses: A Curated Collection of Vietnamese Art
Christie's - Truy Tưởng Giai Sự: Tuyển Chọn Mỹ Thuật Việt Nam, ngày 30 tháng 6 năm 2016
Christies’s - Se Souvenir Des Belles Choses: A Curated Collection of Vietnamese Art
Christie's - Truy Tưởng Giai Sự: Tuyển Chọn Mỹ Thuật Việt Nam
Christie's - Se Souvenir Des Belles Choses: A Curated Collection of Vietnamese Art
Christie's - Truy Tưởng Giai Sự: Tuyển Chọn Mỹ Thuật Việt Nam
Christie's - Se Souvenir Des Belles Choses: A Curated Collection of Vietnamese Art
Christie's - Truy Tưởng Giai Sự: Tuyển Chọn Mỹ Thuật Việt Nam
Christie's - Se Souvenir Des Belles Choses: A Curated Collection of Vietnamese Art
Christie's - Truy Tưởng Giai Sự: Tuyển Chọn Mỹ Thuật Việt Nam
Christie's - Se Souvenir Des Belles Choses: A Curated Collection of Vietnamese Art
Christie's - Truy Tưởng Giai Sự: Tuyển Chọn Mỹ Thuật Việt Nam
Christie's - Se Souvenir Des Belles Choses: A Curated Collection of Vietnamese Art
Christie's - Truy Tưởng Giai Sự: Tuyển Chọn Mỹ Thuật Việt Nam

Trong chương trình kỷ niệm ấy xuất hiện một dự án mang ý nghĩa riêng biệt đối với Việt Nam: Truy Tưởng Giai Sự: Tuyển Chọn Mỹ Thuật Việt NamLần đầu tiên, Christie’s phát hành một catalogue độc lập chuyên biệt về mỹ thuật Việt Nam trong khuôn khổ Asian 20th Century and Contemporary Art. Đó không chỉ là một cử chỉ thương mại. Đó là một tuyên ngôn học thuật.

Nhan đề tiếng Pháp ấy có thể diễn ý là Truy Tưởng Giai Sự. Nó mang theo cả nỗi hồi niệm lẫn sự tinh tuyển, những phẩm chất từ lâu vẫn gắn liền với nghệ thuật sưu tập ở bậc cao nhất.

Christie's - Se Souvenir Des Belles Choses: A Curated Collection of Vietnamese Art
Mai Trung Thu (Vietnamese, 1906-1980), Hunters, ink and gouache on silk, 100 x 70 cm. (39 3/8 x 27 1/2 in.) Estimate HK$400,000 - HK$500,000 Price Realised HK$2,320,000
Christies’s - Se Souvenir Des Belles Choses: A Curated Collection of Vietnamese Art
Le Pho (Vietnamese, 1907-2001), Elegant Lady by the Fence, ink and gouache on silk, 41x30 cm. (16 1/8 x 11 3/4 in.) Estimate HK$800,000 - HK$1,000,000 Price Realised HK$1,480,000
Christies’s - Se Souvenir Des Belles Choses: A Curated Collection of Vietnamese Art
Mai Trung Thu (Vietnamese, 1906-1980), Mére et enfant (Mother and Child), ink and gouache on silk, 60 x 43 cm. (23 1/2 x 16 3/4 in.) Estimate HK$700,000 - HK$900,000 Price Realised HK$1,480,000
Christie's - Se Souvenir Des Belles Choses: A Curated Collection of Vietnamese Art
Victor Tardieu (French, 1870-1937), Vietnamienne à l’enfant (Vietnamese Mother and Child), oil on canvas, 120 x 98 cm. (47 1/4 x 38 5/8 in.) Estimate HK$800,000 - HK$1,000,000 Price Realised HK$1,000,000
Christies’s - Se Souvenir Des Belles Choses: A Curated Collection of Vietnamese Art
Nguyen Phan Chanh (Vietnamese, 1892-1984), Sewing, ink and gouache on silk, 65 x 50 cm. (25 5/8 x 19 5/8 in.) Estimate HK$1,500,000 - HK$2,000,000 Price Realised HK$2,680,000
Christies’s - Se Souvenir Des Belles Choses: A Curated Collection of Vietnamese Art
Nguyen Gia Tri (Vietnamese, 1908-1993), Beauté éternelle (Eternal Beauty), lacquer on board, 89 x 61 cm. (35 x 24 in.) Estimate HK$500,000 - HK$700,000 Price Realised HK$2,440,000 ($315,694)
Christie's - Se Souvenir Des Belles Choses: A Curated Collection of Vietnamese Art
Mai Trung Thu (Vietnamese, 1906-1980), Dressing Up, ink and gouache on silk 23 x 80 cm. (9 x 31 1/2 in.) Estimate HK$250,000 - HK$350,000 Price Realised HK$1,000,000
Christies’s - Se Souvenir Des Belles Choses: A Curated Collection of Vietnamese Art
A STONE FIGURE OF DANCING SHIVA stone 113 cm. (44 1/2 in.) high Estimate HK$300,000 - HK$400,000 Price Realised HK$750,000
Christies’s - Se Souvenir Des Belles Choses: A Curated Collection of Vietnamese Art
Le Pho (Vietnamese, 1907-2001), Les Pivoines (Peonies), ink and gouache on silk, 57 x 72 cm. (22 x 28 3/8 in.) Estimate HK$250,000 - HK$350,000 Price Realised HK$937,500

Xuất bản đặt ra một câu hỏi căn cốt: nghệ thuật có thể kể câu chuyện của một quốc gia bằng cách nào?

Bảy mươi lô đầu tiên là một lời đáp qua hiện vật, trải dài từ di sản cổ xưa, cuộc gặp gỡ thuộc địa, đổi mới hiện đại cho đến ký ức còn sống. Mạch kể đi từ văn hóa đồng Đông Sơn và điêu khắc Champa đến sự hình thành của mỹ thuật hiện đại Việt Nam qua École Supérieure des Beaux-Arts de l’Indochine tại Hà Nội, thành lập năm 1924.

Những tác phẩm gắn với Victor Tardieu và Joseph Inguimberty đứng bên cạnh các bậc danh họa Việt Nam như Nguyễn Phan Chánh, Tô Ngọc Vân, Lê Phổ, Mai Trung Thứ, Vũ Cao Đàm và Lê Thị Lựu. Kết quả sau cùng không phải chỉ là lịch sử hẹp của một trường phái, mà là một suy tưởng rộng lớn về căn tính, tiếp nối và giao hòa.

Thị trường đáp lại với niềm tin rõ rệt. Tranh của Nguyễn Gia Trí, Mai Trung Thứ, Nguyễn Phan Chánh và Lê Phổ đạt kết quả mạnh mẽ, xác nhận sự tín nhiệm quốc tế ngày một tăng đối với mỹ thuật Việt Nam.

Nhưng những catalogue nghiêm cẩn đến vậy chưa bao giờ được tạo thành chỉ bởi những tên tuổi hiện ra trước mắt công chúng.

Phía sau từng trang in là nghiên cứu, là dịch thuật, là sắc thái tinh vi của ngôn ngữ, là phán đoán lịch sử, cùng công việc mong manh mà hệ trọng của người đi giữa hai ngôn ngữ mà không làm thất lạc ý nghĩa. Trong lĩnh vực ấy, Thục Đoan đã giữ một vai trò đáng kể. Với tư cách cố vấn độc lập am hiểu các bộ sưu tập tư nhân Việt Nam, phát triển giám tuyển và thông tin thị trường dành cho giới sưu tập, người mua và người ký gửi, cô đã cộng tác như người biên dịch, cố vấn và thông ngôn.

Sự góp mặt ấy mang ý nghĩa lớn hơn một công việc đơn lẻ. Đó là một dấu đầu tiên: một người phụ nữ Việt Nam trực tiếp góp phần vào một sáng kiến mỹ thuật Việt Nam mang tính cột mốc của Christie’s trong cương vị chuyên môn như thế.

Với những ai am tường lịch sử mỹ thuật Việt Nam ở hải ngoại, điều ấy có ý nghĩa sâu xa. Thị trường mở ra nhờ niềm tin, nhưng niềm tin được dựng xây từ sự thấu hiểu. Dịch thuật không phải lao động máy móc; đó là sự gìn giữ văn hóa. Giải thích một nhan đề, một trường học, một chất liệu, một xuất xứ, hay khí vị tinh thần kín đáo của một tác phẩm, tức là góp phần định hình cách một quốc gia được nhìn nhận.

Con đường về sau của Thục Đoan tiếp tục đi qua nghiên cứu, cố vấn và sự vun bồi khi là Phó giám đốc tại Nhà Vườn Bội Trân ở Huế, nơi nghệ thuật, lòng hiếu khách và ký ức vẫn còn đối thoại trong đời sống thường nhật. Nhìn lại hôm nay, cột mốc tại Christie’s ấy thuộc về một thiên chức rộng lớn hơn: đưa văn hóa Việt đi qua nhiều ngưỡng cửa mà không đánh mất thanh âm nội tại của mình.

Có những dấu mốc đến cùng nghi lễ. Có những dấu mốc trước hết chỉ hiện ra trong một lá thư tri ân.