Triển lãm do Phòng Tranh Bội Trân Tuyển Chọn với Phi Lộ của Nguyễn Trung: Một Bài Thơ Bằng Sắc Hình, Huế, 1996, hay Âm Vang Khởi Thuỷ của Phòng Tranh
Phòng Tranh Bội Trân tuyển chọn, năm 1996, triển lãm này đánh dấu sự khởi hiện của một không gian hình thành từ lòng yêu nghệ thuật và sự nâng đỡ của nghệ sĩ từ Huế, Hà Nội và Sài Gòn. Trong lời phi lộ, Nguyễn Trung gọi đó là “một bài thơ bằng sắc hình,” một dư âm khởi đầu của một không gian kết nối các thế hệ nghệ sĩ Việt Nam.
Phòng Tranh Bội Trân vừa mới thành lập từ đầu năm nay, hoạt động của chúng tôi được may mắn có sự hỗ trợ của hoạ sĩ ba thành phố lớn: Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội và Huế, quê hương của chúng tôi. Động cơ khởi đầu là lòng yêu nghệ thuật và chỉ có thế. Kinh nghiệm điều hành một phòng tranh, chúng tôi chưa có. Tuy nhiên, với tất cả tình yêu đối với nghệ thuật, với tất cả lòng mong muốn đáp lại chân tình của bạn bè nghệ sĩ, bằng cố gắng tìm học, chúng tôi tin sẽ điều hành ngày một tốt hơn Gallery Bội Trân, hiện nay là Gallery duy nhất tại Huế. Trong cuộc triển lãm tranh của các hoạ sĩ Huế, phần đông là trẻ, tại Hội Mỹ Thuật Thành phố Hồ Chí Minh lần này, chúng tôi đã nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình của anh chị em trong Hội. Nhân đây, chúng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn của mình đối với cử chỉ tốt đẹp đó. Chúng tôi cũng muốn bày tỏ lòng biết ơn của mình đối với Công ty Việt Hà và Xí nghiệp In Hoàng Anh đã tài trợ và giúp đỡ chúng tôi thực hiện được vựng tập cho cuộc triển lãm này. Chúng tôi cũng xin có lời cảm ơn đối với những người đồng hương Huế đã cho những lời khuyên và khích lệ quý báu. Lần đầu thực hiện một cuộc triển lãm như thế này, hơn nữa lại xa quê nhà, điều chắc chắn là có nhiều sai sót. Chúng tôi thiết tha mong được sự lượng thứ của tất cả các bạn. Với tấm lòng rộng lượng và sự giúp đỡ của các bạn đối với chúng tôi đã là một thành công lớn.
Được viết vào năm 1996 bởi Nguyễn Trung, lời phi lộ này đi kèm với một trong những triển lãm đầu tiên do Phòng Tranh Bội Trân giám tuyển tại Thành phố Hồ Chí Minh. Vào thời điểm ấy, phòng tranh vừa mới thành lập. Vị thế chưa định hình, hoạt động còn đang hình thành trong kết nối cá nhân và sự nâng đỡ của nghệ sĩ từ Huế, Hà Nội và Sài Gòn.
Trong bối cảnh đó, những câu chữ này mang một ý nghĩa vượt lên trên chức năng giới thiệu đơn thuần. Nó không chỉ mở đầu cho một triển lãm. Nó ghi lại một khoảnh khắc.
Nguyễn Trung đặt Huế như một chiếc nôi văn hoá và nghệ thuật, đồng thời nhận diện một thế hệ nghệ sĩ âm thầm làm việc, thường trong điều kiện vật chất hạn chế, nhưng bền bỉ và kiên định với con đường của mình. Triển lãm, theo cách ông diễn giải, không phải là một tuyên ngôn thống nhất, mà là một sự hội tụ, một sự hiện diện được biểu đạt qua nhiều thực hành khác nhau.
Nhận định cuối cùng của ông, khi gọi triển lãm là “một bài thơ Huế bằng sắc hình,” không chỉ là một mô tả, mà còn là một cách đọc.
Ngày nay, lời giới thiệu này có thể được nhìn như một tư liệu khởi nguyên.
Được lưu giữ trong không gian khu vườn Bội Trân, nó phản ánh một sự ghi nhận sớm đối với một không gian về sau sẽ trở thành nơi kết nối các thế hệ nghệ sĩ, và dần định vị mình trong cấu trúc rộng lớn của mỹ thuật Việt Nam.
Huế là một địa danh. Huế là một thắng cảnh. Huế đã là đất Thần Kinh và hiện nay là di sản văn hoá của nhân loại. Tuy nhiên trước hơn hết, Huế là một trong những chiếc nôi quan trọng của thi ca và nghệ thuật Đất nước, đã từng sản sinh và nuôi dưỡng những tâm hồn thơ lớn, những nhà nghệ sĩ lớn. Riêng trong lĩnh vực Hội hoạ, những người thưởng ngoạn hẳn chưa quên một Nguyễn Khoa Toàn tài hoa, một Tôn Thất Đào nghiêm cẩn, một Phạm Đăng Trí lộng lẫy màu sắc pháp lam… Hiện nay, đội ngũ nghệ thuật Huế ngày càng đông đảo và phong phú hơn.
Cuộc triển lãm hội hoạ các hoạ sĩ ở Huế do Gallery Bội Trân tổ chức lần này tại Thành phố Hồ Chí Minh giới thiệu cho chúng ta một phác hoạ toàn cảnh nghệ thuật Huế, giới thiệu cho chúng ta những tác giả đã âm thầm làm việc ở Huế, những người nghệ sĩ đã theo đuổi con đường nghệ thuật của mình trong hoàn cảnh vật chất không phải là dễ dàng.
Chúng ta được xem tác phẩm của một Trương Bé, một Vĩnh Phối với phong cách hiện đại đồng thời cũng là những người có trách nhiệm đào tạo thế hệ trẻ trong nhiều năm qua. Đỗ Kỳ Hoàng cũng thế và là người nắm rất vững kỹ thuật sơn mài truyền thống. Chúng ta cũng sẽ được xem Dương Đình Sang quen thuộc, lúc nào cũng tìm tòi, chắc lọc tinh hoa thế giới, luôn luôn chuyển biến mà vẫn giữ được bản sắc riêng của mình; những gì anh làm ra là bài thơ mạnh mẽ và trữ tình. Tranh của Hồng Trọng Mỹ cũng đầy chất trữ tình nhưng thủ phép êm ả, lắng đọng. Nguyễn Duy Linh cũng là một cây bút có nhiều cá tính với không gian trãi rộng, với thơ mình bằng những mê lộ màu trắng và đen; Lã Quý Long trau chuốt những hình thể của một thế giới tan vỡ của mộng mơ; Phan Hải Bằng với vọng ước được diễn đạt bằng ký hiệu và màu sắc Tây Nguyên; Hà Văn Chước êm đềm trong giấc mơ với diều, trăng và phố; tranh của Phan Thanh Bình là hoà khúc của sắc màu dân tộc; Lê Hữu Nguyên mở mộng bằng màu xám và sự im ắng. Công Huyền Tôn Nữ Tuyết Mai là tác giả nữ duy nhất trong phòng tranh này. Tranh cô có một cấu trúc vững chắc, nhát cọ mạnh mẽ thường thấy hiếm ở một nữ lưu.
Trong phòng tranh này, chúng ta cũng chú ý tới hai tác giả đặc biệt, đó là Trịnh Công Sơn và Trương Thìn. Hẳn trong chúng ta ai cũng quen thuộc với tên tuổi nhạc sĩ Trịnh Công Sơn và Trương Thìn, người thầy thuốc với nhiều tìm tòi trong sự tổng hợp Đông – Tây y. Hai người đàn ông gốc Huế này, trong niềm tự hào và tình yêu quê hương mình, đã đóng góp tác phẩm cho phòng tranh mỗi người một vẻ khác nhau: Trịnh Công Sơn với sắc màu nồng nàn, ấm cúng, Trương Thìn với cái nhìn lãng mạn về bông hoa, về con người xứ Huế.
Có thể nói – bằng một câu – về phòng tranh mà Gallery Bội Trân mang từ Huế đến với chúng ta, rằng đó là một bài thơ Huế bằng sắc hình, một bài thơ hình thành bằng tài hoa xứ Huế.
Nguyễn Trung