“Buổi Tối Hoàn Hảo của Tình Bằng Hữu” cùng Tiến sĩ Uri D. Herscher, Nhà sáng lập kiêm Tổng Giám đốc Trung tâm Văn hóa Skirball, tại Nhà Vườn Bội Trân, hay Nơi Tâm Ý Tự Nhiên Gặp Gỡ
Có những buổi tối được nhớ vì sự tinh mỹ. Có những buổi tối được nhớ vì câu chuyện trò. Nhưng chỉ rất ít buổi tối còn ở lại bởi những người hiện diện trong đó, dù chỉ một lần, đã thật sự cảm thấy mình được thấu hiểu. Cuộc ghé thăm của Tiến sĩ Uri D. Herscher đến Nhà Vườn Bội Trân tháng Ba năm 2018 thuộc về hạng lặng lẽ ấy.
Không phải vị khách danh tiếng nào cũng để lại cùng một dấu vết. Có người còn trong ảnh chụp, có người còn trong sổ lưu niệm, có người còn trong nghi lễ tiếp đón. Nhưng hiếm hơn cả là những người để lại lời viết sau khi đã rời đi, lúc phép lịch sự qua rồi và chỉ còn sự chân thành ở lại.
Tiến sĩ Uri D. Herscher đã để lại một lời như thế sau chuyến thăm Nhà Vườn Bội Trân vào tháng Ba năm 2018. Học giả, giáo sĩ Do Thái, nhà hoạt động xã hội, đồng thời là người sáng lập và Tổng Giám đốc đầu tiên của Trung tâm Văn hóa Skirball tại Los Angeles, ông là con người gắn cả đời với những thiết chế được xây dựng trên đối thoại, học thuật và nghệ thuật tiếp đón con người. Bởi vậy, cảm nhận của ông về một buổi tối ở Huế mang ý nghĩa riêng.
Buổi gặp hôm ấy thân mật hơn là nghi thức. Hiện diện có ông Uri Herscher, bà Myna Herscher, bà Pamela Balton, ông Jeffrey Balton và Thục Đoan / Bem. Không gian là tư gia của Họa sĩ Bội Trân, nơi tranh, vườn, kiến trúc và nếp sống thanh nhã từ lâu đã hợp thành một chỉnh thể. Ở đây, nghệ thuật không bị treo tách biệt trên tường. Nó sống giữa bữa ăn, câu chuyện, ký ức và ánh sáng hằng ngày.
Trong thư đề ngày 13 tháng 3 năm 2018, ông viết:
“Con đã dành cho chúng tôi một trải nghiệm đầy vui sướng trong ngôi nhà của mẹ con, giữa những chân dung của cái đẹp. Con là một chủ nhân tuyệt vời. Lời con từ trái tim đi vào lòng chúng tôi, và lời chúng tôi từ trái tim cũng muốn đi vào lòng con. Đó là một buổi tối hoàn hảo của tình bằng hữu.”
Vẻ đẹp của những dòng này nằm ở sự giản dị. Ông không nhắc xa hoa, cũng không nói đến phô trương. Ông nói đến niềm vui, cái đẹp, trái tim và tình bằng hữu. Đó không phải những chữ trang trí. Đó là thước đo của trải nghiệm con người.
Câu “ngôi nhà của mẹ con giữa những chân dung của cái đẹp” chạm đúng bản chất của Nhà Vườn Bội Trân. Nơi đây không thuần là bảo tàng, cũng không chỉ là nơi dùng bữa. Trước hết, đó là một ngôi nhà đang sống. Tranh không chỉ làm đẹp cho không gian; tranh kéo dài sự hiện diện của người nghệ sĩ. Khách được đón không phải trong một địa điểm, mà trong một khí vị đã được vun bồi qua nhiều thập niên.
Việc ông gọi Bem là “một chủ nhân tuyệt vời” cũng đáng suy ngẫm. Người ta thường lầm tưởng hiếu khách là chu toàn hay phô bày. Thực ra, hiếu khách nằm ở sự lưu tâm: khiến người khác cảm thấy mình được đón nhận, chứ không phải được sắp xếp. Có lẽ buổi tối ấy đã mang đúng phẩm chất đó.
Đặc biệt hơn cả là cách ông nói về đối thoại: lời nói đi từ trái tim này sang trái tim kia. Đây không còn là ngôn ngữ cảm ơn theo phép lịch sự. Đây là ngôn ngữ của trao đổi chân thành. Một điều gì đó đã được chia sẻ giữa vị khách quý và chủ nhân không gian mà thực đơn không ghi được, thời khóa biểu không dựng được.
Với một con người có đời sống gắn với di cư, học thuật và việc dựng xây những nơi chốn gặp gỡ, sự nhận ra ấy càng có trọng lượng. Ông hiểu rằng văn hóa đạt đến ý nghĩa đầy đủ nhất không phải khi được trưng bày, mà khi được sẻ chia giữa con người với nhau.
Lá thư khép lại bằng lời mời Bem và thân mẫu sang miền Nam California. Một cử chỉ đẹp và tương xứng. Lòng đón tiếp ở Huế được hồi đáp từ bên kia đại dương.
Nhiều sự gặp gỡ thật nhẹ nhàng. Rất ít giao ngộ còn lại trong những câu chữ như thế. Tại Nhà Vườn Bội Trân, vào đêm tháng Ba ấy, chính tình bằng hữu đã trở thành hình thức nghệ thuật bền lâu nhất.
Uri D. Herscher, thành viên Ban Điều hành, là người có tầm nhìn xa và là nhà sáng lập của Trung tâm Văn hóa Skirball. Ông lãnh đạo Skirball từ thuở khởi đầu vào đầu thập niên 1980 và được bổ nhiệm là Chủ tịch Sáng lập kiêm Tổng Giám đốc Điều hành khi định chế này mở cửa đón công chúng vào tháng 10 năm 1995. Trung tâm Văn hóa Skirball là một nơi gặp gỡ, được dẫn dắt bởi truyền thống Do Thái về việc chào đón người lạ và được truyền cảm hứng từ những lý tưởng dân chủ Hoa Kỳ về tự do và bình đẳng. Chúng tôi chào đón mọi người thuộc mọi cộng đồng và mọi thế hệ cùng tham dự những trải nghiệm văn hóa tôn vinh sự khám phá và hy vọng, nuôi dưỡng những kết nối nhân bản, đồng thời kêu gọi chúng ta góp phần xây dựng một xã hội công bằng hơn. Ông đảm nhiệm vai trò ấy cho đến tháng 6 năm 2020.Tiến sĩ Herscher là một học giả, nhà quản trị và giáo sĩ Do Thái, người có sự tận tâm bền bỉ với các giá trị Do Thái, mà ông đón nhận như những chuẩn mực đạo đức phổ quát cả về bản chất lẫn thực hành, và tinh thần ấy đã thấm nhuần Skirball trong suốt chiều dài lịch sử của trung tâm.
Trước khi sáng lập Trung tâm Văn hóa Skirball, Tiến sĩ Herscher là Phó Chủ tịch Điều hành kiêm Viện trưởng Học vụ của hệ thống bốn cơ sở Hebrew Union College – Jewish Institute of Religion (HUC–JIR), một chức vụ ông nắm giữ suốt hai mươi lăm năm (1970–1995). Trong thời gian ấy, ông cũng giữ cương vị Giáo sư Lịch sử Do Thái Hoa Kỳ. Trong suốt sự nghiệp học thuật của mình, Tiến sĩ Herscher là tác giả của nhiều cuốn sách có ảnh hưởng về lịch sử và xã hội học người Do Thái tại Hoa Kỳ, trong đó có On Jews, America, and Immigration (American Jewish Archives), Jewish Agricultural Utopias in America (Wayne State University Press), A Century of Memories, 1882–1982: The Eastern European Experience in America (American Jewish Archives), và Queen City Refuge (Behrman House).
Trong những đóng góp công dân của mình cho thành phố, Tiến sĩ Herscher từng phục vụ nhiệm kỳ năm năm (2001–2006) với tư cách một trong năm ủy viên của Ủy ban Đạo đức Los Angeles. Trong suốt những năm lãnh đạo định chế và cộng đồng, Tiến sĩ Herscher luôn tìm cách xây dựng sự ủng hộ của công chúng và sự trân trọng đối với vai trò tích cực của di dân trong đời sống Hoa Kỳ. Dưới sự bảo trợ của Bộ An ninh Nội địa, tại một buổi lễ ở Nhà Trắng vào tháng 4 năm 2016, Tiến sĩ Herscher được Sở Di trú và Nhập tịch Hoa Kỳ vinh danh là Outstanding American by Choice. Danh hiệu này được trao cho một số rất ít công dân nhập tịch đã có những đóng góp đáng kể cho quốc gia này thông qua sự tham gia công dân.
Tiến sĩ Herscher sinh tại Tel Aviv năm 1941, là con của cha mẹ tị nạn Do Thái gốc Đức đã chạy trốn sự trỗi dậy của Hitler và tìm đường đến vùng Palestine dưới quyền Ủy trị Anh vào giữa thập niên 1930. Ông bà và nhiều thân nhân của ông đã bị sát hại trong các trại tử thần của Đức Quốc xã. Vào giữa thập niên 1950, Tiến sĩ Herscher cùng gia đình di cư sang Hoa Kỳ và định cư tại San Jose, California. Khi còn là sinh viên đại học tại University of California, Berkeley, ông đồng sáng lập Cal Camp, một trại hè dành cho trẻ em có hoàn cảnh khó khăn tại vùng Vịnh San Francisco, vẫn tiếp tục hoạt động cho đến ngày nay. Ông tốt nghiệp danh dự năm 1964 với bằng Lịch sử và Xã hội học. Ông được phong chức giáo sĩ Do Thái tại HUC–JIR năm 1970 và nhận bằng tiến sĩ về Lịch sử Do Thái Hoa Kỳ năm 1973. Tiến sĩ Herscher được trao các bằng danh dự từ University of Southern California, University of Judaism, và Hebrew Union College.
