Ngày 18 tháng 01 năm 2020, đại sảnh của Nhà Vườn Bội Trân trở thành nơi hội ngộ của học thuật, ngoại giao và viễn kiến văn hoá. Dưới đề đề mục Ươm dưỡng Văn hoá tại Việt Nam và sự phục hưng của Huế như Trung tâm Nghệ thuật và Di sản của Việt Nam, buổi chiều tối ấy được đồng tổ chức bởi Harvard Kennedy School, Fulbright University Vietnam và Nhà Vườn Bội Trân trên đồi Thiên An, Huế.

Ý nghĩa của dịp ấy khởi đi từ một sự thực giản dị: những định chế như Harvard Kennedy School và Fulbright University Vietnam luôn thận trọng trong việc chọn lựa đối tác. Danh xưng của họ từ lâu gắn liền trên trường quốc tế với kỷ cương học thuật, tinh thần lãnh đạo công vụ, độc lập tư tưởng và chuẩn mực nghiêm cẩn trong mọi cuộc tương giao. Khi những định chế ấy chọn quy tụ trong một tư dinh văn hoá tại Huế, ấy cũng là một hành vi thừa nhận.

Sự thừa nhận ấy, phần lớn, dành cho Nhà Vườn Bội Trân.

Trong nhiều năm, nơi đây luôn đứng ngoài những phạm trù thông thường. Đó không chỉ là một tư gia, cũng chẳng thuần là nơi dành cho thưởng thức ẩm thực, phòng tranh hay địa điểm sự kiện. Ấy là một thế giới được vun trồng, nơi kiến trúc, mỹ thuật, ký ức lịch sử, mỹ cảm vườn cảnh, học vấn và lòng hiếu khách tao nhã cùng hiện hữu trong đời sống thường nhật. Ít có không gian tư nhân nào tại Việt Nam duy trì được sự liên tục của gu thẩm mỹ mà vẫn rộng mở trí tuệ với thế giới như vậy.

Chủ nhân của đêm hội thảo, Nghệ sĩ Bội Trân, từ lâu là một nhân vật hiếm có của Việt Nam đương đại: nghệ sĩ, người gìn giữ văn hoá, và người kiến tạo một môi trường nơi cái đẹp được thực hành mỗi ngày, chứ không chỉ đôi khi đem ra trưng bày. Bằng nhãn giới của mình, Nhà Vườn Bội Trân đã đón tiếp các nhà ngoại giao, học giả, nhà sưu tập, văn nhân, truyền thông gia cùng lữ khách tìm kiếm một cuộc gặp sâu hơn với Huế.

Phái đoàn học thuật hiện diện phản chiếu tầm vóc nghiêm cẩn của sự kiện.

Ở vị trí trung tâm là Giáo sư Thomas J. Vallely, Cố vấn Cao cấp khu vực Đông Nam Á lục địa thuộc Ash Center của Harvard Kennedy School, người sáng lập Chương trình Harvard Việt Nam năm 1989, đồng thời là một kiến trúc sư chủ chốt trong việc hình thành Fulbright School tại Thành phố Hồ Chí Minh năm 1994, nay là một phần của Fulbright University Vietnam. Sự gắn bó bền bỉ của ông với Việt Nam qua nhiều thập niên khiến ông trở thành một trong những tiếng nói học thuật quốc tế được kính trọng nhất liên hệ tới quốc gia này.

Cũng hiện diện hôm ấy là Giáo sư Douglas Elmendorf, khi ấy giữ chức Viện trưởng Harvard Kennedy School. Chỉ riêng sự có mặt của ông cũng đủ cho thấy mức độ tín nhiệm đặt vào buổi hội ngộ, cũng như vào Huế như một địa điểm của những dấn thân tương lai đầy ý nghĩa.

Cùng tham dự còn có Giáo sư Karen Dynan, nhà kinh tế học và học giả danh tiếng; Giáo sư Anthony Saich, chuyên gia nổi bật về quản trị và châu Á; Giáo sư Ian Bickford; Giáo sư Hải Nguyễn; Giáo sư Vũ Thành Tự Anh; Giáo sư Trần Xuân Thảo, nguyên Giám đốc Chương trình Fulbright tại Việt Nam (1999–2010); Nhà văn Nguyễn Ngọc; Ông Hồ Đăng Hoà, Phó Giám đốc Sản xuất bộ phim The Vietnam War; và Ông Phạm Xuân Hoàng Ân, Cố vấn Chương trình Harvard Việt Nam.

Sự hiện diện của họ cùng nhau không chỉ tạo nên uy danh. Nó tạo nên tín nhiệm. Người nghiêm túc chỉ dành thời gian cho những nơi mà đối thoại có khả năng trở thành điều hệ trọng.

Buổi thảo luận xoay quanh việc Huế vừa được nhìn nhận như một Thành phố Di sản và những cơ hội tiếp nối từ danh vị ấy. Tuy nhiên, khí vị của đêm ấy đặc biệt thực tiễn. Danh xưng di sản tự nó không bảo đảm sự phục hưng. Thành phố chỉ thật sự hưng thịnh khi bảo tồn được kết hợp cùng giáo dục, trí tuệ công dân, sự tự tín nghệ thuật và những hệ sinh thái văn hoá được nuôi dưỡng lâu dài.

Và một lần nữa, Nhà Vườn Bội Trân chính là minh chứng sống động.

Thay vì trình bày di sản như nỗi hoài niệm bất động, Nhà Vườn cho thấy một mô hình khác: văn hoá được cư ngụ, gìn giữ, đàm luận và sẻ chia. Kiến trúc nơi đây được sử dụng hằng ngày, sưu tập được sống cùng, bàn tiệc luôn có sinh khí, còn bầu không khí thì khuyến khích tư tưởng. Bởi thế, địa điểm này mang thẩm quyền vượt xa mọi tính chất biểu tượng.

Trong những đề xuất đáng chú ý nhất được nêu ra hôm ấy là khát vọng mở một học kỳ tại Huế dành cho sinh viên chuyên ngành Việt Nam học và Mỹ thuật thông qua Fulbright University Vietnam. Sáng kiến ấy sẽ đặt người học giữa một trong những cảnh quan văn hoá phong phú nhất Việt Nam, nơi việc học không chỉ diễn ra trong lớp học mà còn qua kiến trúc, nghi lễ, ẩm thực, ngôn ngữ và những hình thức tinh nhã của đời sống thường nhật.

Sau phần toạ đàm, quan khách được mời dùng tiệc tối. Tại Huế, lòng hiếu khách từ lâu vốn là một trong những nghệ thuật cao quý. Ở Nhà Vườn Bội Trân, bữa tối không tách rời chương trình học thuật; trái lại, nó hoàn tất chương trình ấy. Trong những khung cảnh như vậy, bữa ăn trở thành hành vi truyền trao, nơi ký ức, lễ độ và lòng quảng hậu được chuyển tải qua từng cử chỉ.

Về sau, Giáo sư Thomas J. Vallely nhắc lại chuyến thăm bằng sự nồng hậu và bày tỏ lòng kính trọng sâu xa đối với công trình tiên phong đã góp phần biến sự phục hưng nghệ thuật của Huế thành hiện thực. Một vị khách khác cũng viết lời cảm tạ về cơ ngơi tráng lệ, sự đón tiếp nhã hậu, ẩm thực tinh mỹ và cuộc đối thoại đầy cảm hứng.

Những lời ấy, chân thành và riêng tư, thường bộc lộ điều mà ngôn ngữ nghi thức khó lòng nói hết.

Nhìn lại, buổi tối ấy xứng đáng được xem như một chương quan trọng trong đời sống văn hoá của Huế hiện đại. Harvard Kennedy School và Fulbright University Vietnam mang đến trọng lượng định chế cùng tín nhiệm toàn cầu. Nhà Vườn Bội Trân trao tặng điều mà định chế không thể tự tạo nên: khí vị, sự liên tục, cái đẹp, và thẩm quyền của một nền văn hoá được sống thật.

Nơi nào tín nhiệm gặp gỡ tinh hoa, nơi ấy những tương lai đáng kể thường bắt đầu.