Trong một bức thư viết tại Paris ngày 20 tháng 5 năm 2013, Giáo sư danh dự Vĩnh Tường hồi tưởng về một buổi tối đã ở lại trong ký ức với một sự rõ ràng đặc biệt. Khởi đầu là chuyến trở về Huế của gia đình từ châu Âu trong một thời khắc tang sự, nhưng rồi dần mở ra thành một trải nghiệm ngoài dự liệu, một cuộc gặp gỡ nằm đâu đó giữa sự tiếp đãi và một dạng khai mở tinh tế, giữa sự thân mật và sự lặng lẽ của nghệ thuật đang dần hiển lộ.

Lời mời đến từ Bội Trân, một nghệ sĩ mà danh tiếng đã vượt ra ngoài Việt Nam. Phái đoàn đến mà không kỳ vọng, không biết rằng buổi tối ấy sẽ để lại một dấu ấn sâu sắc đến vậy. Như Giáo sư Vĩnh Tường kể lại, đó không chỉ là một bữa tối, mà là một sự hội tụ của những cảm thức. Nghệ thuật và đời sống không còn ranh giới, sự tinh tế gặp gỡ sự ấm áp, và những gì được nhìn thấy dần nhường chỗ cho những gì được cảm nhận.

Ngôi nhà trên đồi thông Thiên An mở ra một cách nhẹ nhàng. Vừa là nơi ở, vừa là không gian chiêm nghiệm, nơi ấy không trình bày, mà gợi nên một bầu không khí. Trong đó, các tác phẩm của Bội Trân không hiện diện như những đơn vị riêng lẻ, mà như một phần của một thế giới nội tâm liên tục, tĩnh lặng nhưng ngân rung, mang theo một sự lắng đọng khiến người xem muốn dừng lại lâu hơn.

Phái đoàn bước đi trong không gian ấy trong sự im lặng. Mỗi bức tranh không áp đặt, không giải thích, không phô bày. Thay vào đó là một lời mời nhẹ, nhưng bền bỉ: hãy nhìn lâu hơn, hãy quay lại, và để ý nghĩa tự nó dần hiện ra.

Tất cả mọi người, như ông nhận xét, đều nhận ra sự vững vàng của một nghệ sĩ đã có vị thế trong nước và quốc tế. Nhưng điều còn lại không phải là danh tiếng, mà là một cảm giác khó nắm bắt hơn. Đó là sự hiện diện, cảm giác rằng mỗi tác phẩm chứa đựng một trải nghiệm sống đã được chưng cất và chuyển hoá, vừa riêng tư vừa có thể sẻ chia.

Sự tiếp đãi của buổi tối hôm ấy trở thành một phần không thể tách rời của trải nghiệm. Bữa ăn, được chuẩn bị cẩn trọng và dâng lên với sự thanh nhã, như kéo dài ngôn ngữ của hội hoạ sang một dạng biểu đạt khác. Nó hiện diện qua cử chỉ, qua sự chăm chút, qua một sự hào phóng không cần nhấn mạnh. Nhưng như ông thừa nhận với một sự chân thành kín đáo, khi đến lúc nói lời cảm ơn, ngôn từ trở nên bất lực.

Chỉ khi trở lại Paris, những suy tư mới dần lắng lại. Khoảng cách mang đến một sự sáng rõ khác. Khi nhớ lại tranh của Bội Trân, Giáo sư Vĩnh Tường nhận ra một liên tưởng bất ngờ, đó là chủ nghĩa Tượng trưng trong mỹ thuật Pháp đầu thế kỷ 20, một khuynh hướng hướng đến gợi mở hơn là miêu tả, đến nội tâm hơn là hình thức.

Ông nhắc đến Baudelaire, Rimbaud, Verlaine, cùng với các hoạ sĩ như Odilon Redon và Maurice Denis. Trong tranh của Bội Trân, ông nhận thấy một sự tương đồng không phải ở hình thức, mà ở tinh thần, một sự quay vào bên trong, một ngôn ngữ của ám gợi và tĩnh lặng, của những hình thể dường như xuất hiện từ một tầng sâu khó thấy.

Trong một cử chỉ vừa mang tính học thuật vừa mang tính cá nhân, ông đã gửi tặng bà một cuốn sách về trường phái Tượng trưng Pháp, cùng với tác phẩm của chính ông về nhà thơ Hàn Mặc Tử. Đó là một sự nhận diện, một sự đồng cảm giữa hình ảnh và thi ca, giữa cái thấy và cái cảm.

Ông khép lại bức thư bằng một cảm xúc còn ngân lại: rằng nghệ thuật và tài năng của Bội Trân đã để lại trong họ không chỉ là sự ngưỡng mộ, mà còn là một sự kính trọng và một ký ức bền lâu.

Có những khoảnh khắc trong đời sống nghệ thuật không tự lên tiếng. Chúng diễn ra lặng lẽ, trong một buổi tối, một cuộc trò chuyện, một bàn ăn. Và rồi rất lâu sau, chúng vẫn còn ở lại, không đổi thay theo thời gian.

Bức thư này, trong sự tiết chế và chân thành của nó, lưu giữ một khoảnh khắc như thế.