Phòng Tranh Bội Trân Trong Lời Hậu Ngõ Của Trịnh Công Sơn: Một Tượng Đài Dịu Dàng Còn Lại
Trịnh Công Sơn
Một Phòng Tranh Bội Trân, dù nhỏ, cũng là một tượng đài trong thành phố. Được dựng lên rồi, hãy để nó đứng nghìn năm. Về thăm lại một thành phố cổ, đến với Gallery như đến với một người tình. Lại là một người tình không bao giờ phụ bạc. Không yêu nó thì yêu ai bây giờ.
Không phải mọi tượng đài đều được dựng nên từ đá. Có những tượng đài hình thành từ cảm xúc, từ sự nhận ra lặng lẽ giữa một nơi chốn và những người bước vào đó. Chúng không tuyên bố sự trường tồn, nhưng vẫn lưu lại.
Năm 1995, trong không gian nhuốm thời gian của khách sạn Saigon Morin, Phòng Tranh Bội Trân đã xuất hiện theo cách như vậy. Nó không áp đặt lên Huế, cũng không tìm cách định nghĩa thành phố. Nó bước vào nhẹ nhàng, hòa vào một niềm mong mỏi không lời, về một nơi để cái đẹp được hội tụ và sẻ chia.
Triển lãm khai mạc quy tụ một thế hệ nghệ sĩ quan trọng của mỹ thuật Việt Nam, Nguyễn Trung, Hoàng Đăng Nhuận, Trịnh Công Sơn, Trần Văn Thảo, Đỗ Hoàng Tường, Nguyễn Tấn Cường, Hồng Việt Dũng, Đỗ Quang Em, Đặng Xuân Hòa, Hồ Hữu Thủ, Trương Bé, Vĩnh Phối, Bửu Chỉ, Đinh Cường, Trần Lưu Hậu. Nhưng điều hiện ra không chỉ là một triển lãm mà còn là một sự nhận ra.
Trịnh Công Sơn là người cảm nhận điều đó một cách tự nhiên nhất. Trong lời hậu ngõ, ông không nhìn phòng tranh như một công trình, mà như một sự hiện diện. Ngôn từ của ông không mô tả, mà lưu trú, di chuyển giữa ký ức và cảm xúc, giữa cái thấy và cái nhớ.
Với ông, Phòng Tranh Bội Trân không tách rời khỏi thành phố. Nó đi vào đời sống nội tâm của Huế. Nó trở thành một nơi người ta trở lại, như trở về với một điều đã yêu từ trước.
Lời hậu ngõ của ông được lưu giữ trọn vẹn dưới đây:
Hậu Ngõ
Trong một thành phố có một Gallery như trong tâm hồn có một hình bóng đẹp. Cái điệu chơi sang trọng này làm sang thêm con người xứ sở và càng làm quý phải hơn cái giấc ngủ cổ kính của những cột kèo, cấy cỏ, đồ vật một kinh thành xưa.
Ở đây, nơi Gallery Bội Trân, đừng vội mũi lòng vì vẻ đẹp của những tâm hồn mà hãy hân hoan cất lên tiếng cười hàm ơn về chút nắng đã biết hội ngộ kịp thời với những giấc mơ tưởng như đã cũ.
Ở đây có hình bóng của thanh niên bạch nhật và đồng thời cũng có hình dáng của những giấc mộng hoang đường. Có cõi sống và cõi chết. Có phù du và thực tại bền vững. Có sức khoẻ cùng nỗi ngậm ngùi của cơn đau.
Chúng ta đi qua một hành lang và nhìn thấy trên những vách tường nõn nà một thế giới. Chúng ta cùng sống, cùng chia sẻ, cùng nhìn ngắm để lãng quên hoặc nhớ lại. Nhớ lại một thế giới ta đã sống cùng và lãng quên chính lòng ta đang nhiều ngờ vực quá.
Một Gallery, dù nhỏ, cũng là một tượng đài trong thành phố. Được dựng lên rồi, hãy để nó đứng nghìn năm.
Về thăm lại một thành phố cổ, đến với Gallery như đến với một người tình. Lại là một người tình không bao giờ phụ bạc. Không yêu nó thì yêu ai bây giờ.
Trịnh Công Sơn
Điều mà Trịnh Công Sơn nhận ra không nằm ở quy mô, mà ở sự hiện diện. Một phòng tranh có thể tồn tại trong không gian, nhưng chỉ hiếm khi trở thành một phần của ký ức.
Phòng Tranh Bội Trân, ngay từ buổi đầu, đã thuộc về trạng thái hiếm hoi ấy. Nó không tìm kiếm sự bền vững bằng hình thức, mà bằng sự gắn bó. Nó trở thành một điều người ta nhớ, một điều người ta quay lại, một điều vẫn tiếp tục sống ngay cả khi không còn hiện diện.
Cảm thức ấy hôm nay tiếp tục trong Nhà Vườn Bội Trân. Sự chuyển hóa không nằm ở mở rộng, mà ở chiều sâu. Nghệ thuật không tách khỏi đời sống. Kiến trúc không lấn át cảnh quan. Không có gì nhằm gây ấn tượng.
Mọi thứ chỉ hiện diện để được cảm nhận.
Theo nghĩa đó, lời hậu ngõ ấy chưa từng kết thúc. Nó tiếp tục, lặng lẽ, như một sự hiện hữu.