Bội Trân Trong Cái Nhìn Của Các Họa Sĩ Việt Nam: Một Bài Thơ Của Đinh Cường
Đinh Cường
Không cần được miêu tả, bởi đã hiện hữu. Không như hình ảnh, mà như sự hiện diện, không như đối tượng, mà như nơi cảm xúc vẫn quay về.
Bài thơ được viết từ một khoảng cách.
Không chỉ là địa lý, từ Virginia về Huế, mà còn là khoảng cách của thời gian, của ký ức, nơi điều còn lại không còn là cái nhìn thấy, mà là cái tồn tại.
Thơ của Đinh Cường, đề ngày 10 tháng 10 năm 2011, chỉ hướng đến một “người ở trên đồi Thiên An.” Không gọi tên. Không giới thiệu. Chỉ mặc nhiên thừa nhận sự hiện diện.
Bài thơ được viết lại nguyên văn dưới đây:
Bài Tặng Người Ở Trên Đồi Thiên An
Người ở trên đồi Thiên An
mưa lớn không ra khỏi nhà
mưa lớn qua đồi thông xanh
mưa lớn qua Huế tháng mười
khói nhang nơi gian nhà giữa
biển xô sóng cuộn nguôi chưa
vườn khuya hoa quỳnh có nở
trắng dãy hành lang trong mưa?
nhớ sao đêm hè uống rượu
dưới ánh đèn nê-ông xanh
mấy ngày nay mưa gió lớn
đèn chao có tắt nửa chừng?
Người ở trên đồi Thiên An
cửa đóng then cài buồn không?
Đinh Cường, Virginia, 10.10.2011
Bài thơ không mở ra. Nó không miêu tả để giữ lại một cảnh. Nó ở trong sự lặp lại, mưa, ký ức, câu hỏi, khoảng dừng.
Ngôn ngữ giản dị, gần như không phòng bị. Nhưng chính sự tiết chế ấy làm hiện ra một điều khác.
Mưa ở đây không còn là thời tiết. Nó là thời gian. Là sự kéo dài, sự tiếp nối.
Ngôi nhà là không gian bên trong, nhưng không khép kín. Khói nhang lan nhẹ. Hoa quỳnh có thể nở, hoặc không. Ánh sáng chao, rồi tắt. Không điều gì chắc chắn, nhưng cũng không điều gì mất đi.
Bài thơ không khép lại. Nó lửng.
Người ở trên đồi Thiên An
cửa đóng then cài buồn không?
Câu hỏi không cần trả lời. Nó đánh dấu giới hạn của khoảng cách.
Nhưng trong khoảng cách ấy, vẫn có một điều được giữ lại.
“Người ở trên đồi Thiên An” không cần được mô tả, bởi đã được nhận ra. Không qua hình ảnh, mà qua sự tiếp nối.
Không phải là đối tượng. Mà là một điểm quy chiếu.
Chính ở đó, bài thơ không còn là thơ về mưa, hay ký ức, hay nơi chốn. Nó trở thành một sự nhận biết.
Đinh Cường không phải là người duy nhất có sự nhận biết ấy.
Với những họa sĩ đến Huế, đến với Phòng Tranh Bội Trân, trải nghiệm không dừng ở triển lãm. Nó diễn ra trong một bình diện khác, nơi sự hiện diện, lòng hiếu khách, và một không gian biết đón nhận trở thành trung tâm.
Năm 2010, tại Bảo tàng Mỹ thuật Huế, Đinh Cường và Bội Trân hiện diện cùng Trương Bé và Vĩnh Phối trong dịp triển lãm Hoàng Đăng Nhuận và Đinh Cường tại Huế. Cuộc gặp không mang tính chất của một sự kiện trang trọng. Nó gần hơn với một khoảnh khắc được chia sẻ, lặng lẽ được giữ lại hơn là được định danh.
Qua những lần như vậy, một điều dần hiện ra.
Bội Trân không được nhìn như một hình tượng để mô tả. Không bị đặt vào một hệ quy chiếu phong cách. Không bị giới hạn trong một câu chuyện duy nhất.
Bà được nhận ra theo một cách khác.
Một sự hiện diện giữ lại.
Một nơi còn đó.
Với những họa sĩ, vốn quen làm việc bằng hình ảnh, dạng nhận biết này là điều hiếm. Nó không tạo ra chân dung. Không trở thành hình ảnh.
Nó trở thành cử chỉ. Một bài thơ. Một lần ghé thăm. Một lần quay lại.
Tại Nhà Vườn Bội Trân, điều ấy vẫn tiếp diễn.
Nghệ thuật không tách khỏi đời sống. Không đứng riêng như đối tượng. Nó tồn tại trong một dòng chảy nơi hội họa, kiến trúc, ký ức và gặp gỡ không tách rời.
Bài thơ, theo nghĩa ấy, không đứng ngoài nơi chốn này.
Nó thuộc về nó.
Không phải như một mô tả. Mà như một dấu vết.