Cao Trọng Thiềm, Một Bức Thư, 2013, Hay Khoảnh Khắc Khi Thiết Chế Dừng Lại Trước Một Không Gian Sống
Ngày 14 tháng 11 năm 2013 tại Huế, một bức thư được để lại cho Bội Trân, mang chữ ký của Cao Trọng Thiềm. Cùng đoàn lãnh đạo các thiết chế mỹ thuật, ông đến không để định danh hay thẩm định, mà để ghi nhận.
Điều hiện ra từ một ghi chú ngắn là một chuyển dịch: ngôn ngữ của thẩm quyền lùi lại, và thay vào đó là một cử chỉ. Không còn là thiết chế, mà là con người.
Ngày 14 tháng 11 năm 2013, tại Huế, một bức thư được để lại cho Bội Trân. Không phải một văn bản được chuẩn bị. Mà là một dấu vết.
Bức thư mang chữ ký của Cao Trọng Thiềm, Nguyên Giám Đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, một thiết chế định nghĩa, lưu giữ và chuẩn hóa lịch sử mỹ thuật. Nhưng ở đây, ông không nói với tư cách thẩm quyền. Ông không thẩm định. Ông chỉ để lại một dòng chữ.
Cùng ông là những đại diện ở cấp cao nhất của hệ thống mỹ thuật Việt Nam: giám đốc bảo tàng, lãnh đạo cơ quan quản lý mỹ thuật, hiệu trưởng một trường đại học. Một cấu trúc hoàn chỉnh. Một hệ thống có khả năng định danh giá trị.
Hệ thống ấy đến Huế. Và dừng lại trước một không gian không thuộc về nó.
Bội Trân không xây dựng một thiết chế. Bà tạo ra một môi trường. Ở đó, tác phẩm không được phân loại theo trào lưu. Không được định nghĩa bằng lý thuyết. Chúng hiện diện trong không gian, trong kiến trúc, trong đời sống.
Điều diễn ra trong bức thư không nằm ở nội dung của nó.
Mà ở sự chuyển dịch vị trí.
Một người từng đại diện cho hệ thống không mang hệ thống ấy vào ngôn từ. Không đánh giá. Không khẳng định. Chỉ còn một cử chỉ.
Thiết chế không biến mất. Nhưng nó lùi lại.
Trong lời chúc “sức khỏe, vẻ đẹp và thành đạt”, ngôn ngữ không còn thuộc về chức danh. Nó trở thành ngôn ngữ của một con người đứng trước một hiện diện không cần được xác nhận.
Trong một bức ảnh chụp khoảng năm 2000 tại Hà Nội, nơi Trần Nguyên Đán, Bội Trân và Cao Trọng Thiềm cùng hiện diện, không còn sự phân chia rõ ràng giữa các vai trò. Không còn trung tâm. Không còn ngoại vi.
Chỉ còn những con người cùng tồn tại trong một trường nghệ thuật.
Bức thư năm 2013, vì vậy, không phải là một văn bản mang tính thiết chế. Nó là khoảnh khắc khi quyền lực của ngôn ngữ dừng lại, và nhường chỗ cho sự hiện diện.
Không phải để xác nhận giá trị. Mà bởi vì giá trị ấy không còn cần được xác nhận.
Đây không phải là một văn bản của thiết chế. Đây là khoảnh khắc khi thiết chế nhận ra giới hạn của chính mình.
